Süni intellekt (Sİ) son on ildə tərcümə texnologiyasındakı ən mühüm irəliləyişlərdən bəzilərini gücləndirdi. Neyron şəbəkələri, təbii dillərin işlənməsi və dərin öyrənmə kimi maşın öyrənməsi texnologiyalarında baş verən sıçrayışlar nəticəsində, süni intellekt əsasında tərcümə ilə bağlı diqqət yetirilməli çox sayda mühüm məsələlər var.
Lakin bu texnologiya ilə bağlı çox sayda şişirdilmiş fikirlər və fərziyyələr də var.
Bu qısa məqalədə biz süni intellekt texnologiyası əsasında tərcümənin əsaslarından bəhs edəcək, insanlar arasında yayılan bir neçə uydurulmuş fikrin doğru olmadığını göstərəcək, həmçinin dil mütəxəssislərinin tərcümənin keyfiyyətini itirmədən daha sürətli nəticə əldə etmək üçün bu texnologiyadan necə istifadə etdiklərini izah edəcəyik.
Sİ tərcüməsi nədir və necə işləyir?
Sİ tərcüməsi dilin daha dərindən başa düşülməsinə nail olmaq üçün bir sıra maşın öyrənməsi texnologiyalarından istifadə edərək maşın tərcüməsinə ən qabaqcıl yanaşmadır. Süni intellekt son bir neçə onillikdə iki əsas sahədə, kompüterin emal gücü və maşın öyrənməsi texnologiyası sahələrində baş verən irəliləyişlər sayəsində əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf edib.
Maşın öyrənməsi böyük həcmdə məlumatları təhlil etmək və qanunauyğunluqları müəyyən etmək üçün ağıllı alqoritmlərdən istifadə edir ki, bu da ona avtomatlaşdırılmış tapşırıqları, o cümlədən tərcüməni “öyrənməyə” və təkrarlamağa imkan verir.
Maşın öyrənməsi çərçivəsində neyron şəbəkələri adlı texnologiyanın inkişafı və dərin öyrənmə adlanan metodologiyalar bugünə kimi süni intellekt texnologiyası əsasında tərcümənin ən qabaqcıl təkrarını, yəni neyron maşın tərcüməsini (NMT) yaradıb.
Neyron maşın tərcüməsi hazırda bu sahədəki ən qabaqcıl Sİ tərcüməsi alətlərini, o cümlədən “Google Translate”, “Microsoft Translator”, “Unbabel” və öz MT həllərimizi gücləndirən texnologiyadır.
Əslində, neyron şəbəkəsi maşın öyrənməsi alqoritminin insan beyninin sinir sisteminin iş mexanizmini təkrarlayan xüsusi bir növüdür. Daha dəqiq desək, eyni tapşırığı təkrarlamaqla və istənilən nəticəni ən effektiv şəkildə əldə edən hadisələrin ardıcıllığını öyrənməklə insan öyrənməsini təqlid edir.
Geniş miqyasda nəzər saldıqda, bu alqoritmlər özlərini dillər arasında tərcümə etməyə, öz səhvlərindən (və nailiyyətlərindən) dərs götürməyə və böyük həcmdə verilənləri təhlil edərək davamlı olaraq təkmilləşməyə hazırlayır. Məsələn, “Google Translate”, təqdim etdiyi xidmətin keyfiyyətini artırmaq üçün minlərlə dildə milyardlarla tərcüməni təhlil edir.
Ən son süni intellekt tərcüməsi nə dərəcədə yaxşıdır?
Müasir Sİ tərcüməsi sistemlərini gücləndirən texnologiya güclü təsirə malikdir, lakin onun öhdəsinə götürdüyü çətinlik böyükdür. Eyni texnologiya hətta simptomlar özünü göstərmədən xəstəlikləri müəyyən etmək üçün qurulur.
Eyni zamanda, mövcud olan ən yaxşı Sİ tərcüməsi alətlərindən əldə edilən nəticə nisbətən zəif qalır. Bu, texnologiyanın təsirini azaltmır, sadəcə olaraq insan beyninin dili, həmçinin gündəlik olaraq istifadə etdiyimiz bütün kontekst və nüansları dinlədikdə və ya oxuduqda və başa düşdükdə nə qədər iş gördüyü reallığını vurğulayır.
Müəssisələr Sİ tərcüməsindən necə istifadə edir?
Bu məqalə Sİ tərcüməsinin dil sənayesində oynayacağı rolu daha yaxşı başa düşmək üçün müəssisələrin hazırda bu texnologiyadan necə istifadə etdiyinə nəzər salmağa kömək edir. Burada bəzi faydalı nümunələr təqdim olunur:
Maşın tərcüməsi və sonradan redaktə (MTSR):
Peşəkar tərcüməçilər Sİ tərcüməsi ilə yaradılmış məzmunu tələb olunan keyfiyyətə çatdırmaq üçün həmin məzmunu nəzərdən keçirir və sonradan redaktə edir.
Ani tərcümələr:
Tam tərcümə prosesi üçün vaxtın olmadığı və süni intellektin heç bir həldən daha üstün olmadığı hallar üçün.
Təhlil:
Beynəlxalq şirkətlər xarici dillərdə məlumat əldə etməlidir, Sİ texnologiyası isə ani tərcümə xidmətləri təmin edə bilər (hər hansı bir nəticəyə gəlməzdən və ya qərarlar barədə məlumat verməzdən əvvəl onun dəqiqliyini yoxlayın).
Daxili istifadə:
Daxili istifadə üçün araşdırma, sitatlar, statistik məlumatlar, xəbər məqalələri və s. kimi ictimaiyyət tərəfindən nəzərdən keçirilməyən məzmun üçün.
Strateji planlaşdırma:
Ani tərcümələr komandalara strateji planlar hazırlamağa və imkanlardan daha surətli şəkildə yararlanmağa kömək edə bilər – lakin yenə də hər hansı bir tədbir görülməzdən əvvəl tərcümənin dəqiqliyi üçün yoxlama tələb olunur.
Çat-botlar:
Çoxdilli şirkətlər istifadəçilərlə avtomatlaşdırılmış (mükəmməl olmasa da, daha mexanikidir) qarşılıqlı əlaqəni təmin etmək üçün Sİ texnologiyasından istifadə edir.
Müştəri dəstəyi:
Beynəlxalq şirkətlər dəstək qrupunun üzvləri müdaxilə etməyə hazır olana qədər müştərilərin problemlərinə ani cavablar verə bilər.
Süni intellekt tərcüməsi əsasən vaxt az olduqda və ani cavaba ehtiyacınız olduqda, yəni sürət dəqiqlikdən daha vacib olduqda işə düşür.
Ən yaxşı nümunələrdən biri istifadəçi suallarına anında cavab verən və veb-səhifədə quraşdırılmış çoxdilli çat-bot ola bilər. Botun fəaliyyətində məhdudiyyətlər var və tərcümələr həmişə 100% dəqiq olmaya bilər, lakin o, mahiyyətcə insanların yerinə yetirə bilməyəcəyi bir rolu yerinə yetirir.
Eyni şey, tələb olunan keyfiyyətə nail olmaq məqsədilə ani tərcümələri təqdim etmək üçün Sİ həllərindən istifadə edən və bu tərcümələri nəzərdən keçirə, redaktə edə və təkmilləşdirə bilən peşəkar tərcüməçilər üçün də keçərlidir. Əgər süni intellekt tərcüməsi aləti layihə boyu hətta 20% dəqiqliyə nail ola bilirsə, bu, müştərilər və bu həllərdən istifadə edən şirkətlər üçün yenə də vaxta və xərclərə əhəmiyyətli dərəcədə qənaət deməkdir.
Image by rawpixel.com on Freepik