Bir səhv, milyonluq zərər: Müqavilə tərcüməsində yol verilən 5 kritik xəta
Hüquqi sənədlərin tərcüməsində edilən kiçik səhvlər böyük maliyyə itkilərinə səbəb ola bilər. Müqavilə tərcüməsində ən çox rast gəlinən səhvlər və onlardan qorunma yolları ilə bu məqalədə tanış ola bilərsiniz.
Beynəlxalq biznesdə uğurlu əməkdaşlıq sadəcə etibarlı tərəfdaş tapmaqla bitmir; bu tərəfdaşlığı rəsmiləşdirən müqavilənin hər iki dildə eyni hüquqi qüvvəyə malik olması həlledici məqamdır. Təcrübə göstərir ki, bir vergülün səhv yerdə qoyulması və ya terminin qeyri-dəqiq seçilməsi şirkətlərə məhkəmə çəkişmələri və böyük maliyyə itkiləri bahasına başa gəlir.
Bəs müqavilə tərcüməsində ən çox hansı "tələlərə" rast gəlinir? Gəlin, hüquqi tərcümənin görünməyən tərəflərinə nəzər salaq.
1. Modallıq bildirən sözlərin səhv tərcüməsi (“shall" və "may")
İngilis dilinin hüquq terminologiyasında, xüsusilə müqavilələrdə "shall", "will" və "may" sözləri arasındakı fərq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Səhv: Tərcüməçi hər üç sözü "edəcək" və ya "etməlidir" kimi tərcümə edir. Lakin ingilis dilində hüquqi cəhətdən "shall" məcburi öhdəlik (imperativ), "may" isə seçim hüququnu (imkan) bildirir.
Nəticə: Əgər müqavilədə "Tərəf müqaviləni ləğv edə bilər" (may terminate) yazılıbsa, amma tərcümədə "Tərəf müqaviləni ləğv etməlidir" (shall terminate) kimi verilərsə, bu, şirkət üçün arzuolunmaz məcburi öhdəlik yaradır.
2. Terminologiyada xaos
Müqavilə boyu eyni anlayış eyni terminlə ifadə olunmalıdır.
Səhv: Mətnin əvvəlində "Müqavilə" üçün Agreement, ortasında Contract, sonunda isə Deal sözlərinin qarışıq istifadə olunması (və ya Azərbaycan dilində "Sifarişçi"yə bəzən "Müştəri", bəzən "Alıcı" deyilməsi).
Nəticə: Məhkəmə zamanı bu sözlərin fərqli hüquqi subyektləri və ya anlayışları ifadə etdiyi iddia oluna bilər. Bu isə müqavilənin bəndlərini mübahisəli edir.
3. "Yalançı dostlar"
İki dildə oxşar səslənən, lakin tamamilə fərqli mənalar verən sözlər hüquqi tərcümənin kabusudur.
Nümunə: İngiliscə "termination" (xitam vermə) və "expiration" (müddətin bitməsi) fərqli anlayışlardır.
Nəticə: Əgər tərcüməçi hər ikisini "bitmə" kimi tərcümə edərsə, müqavilənin vaxtından əvvəl ləğvi ilə təbii sonlanması arasındakı hüquqi fəsadlar (məsələn, cərimələr) qarışar.
4. Rəqəmlər və tarix formatları
Bu, ən sadə görünən, lakin ən çox maliyyə itkisi yaradan səhvdir.
Səhv: ABŞ formatında yazılan 04/05/2025 tarixi.
Problem: ABŞ-da bu "5 aprel" deməkdir, Böyük Britaniya və Azərbaycanda isə "4 may".
Hüquqi nəticə: Malın çatdırılma tarixi və ya ödəniş müddəti bir ay gecikmiş sayıla bilər ki, bu da cərimələrin yaranmasına səbəb olur. Eyni zamanda, onluq kəsrlərdə nöqtə (.) və vergül (,) istifadəsi valyuta məbləğlərini kökündən dəyişə bilər.
5. Həlledici xırdalıqlar: Bağlayıcılar və inkarlıq ("və", "və ya", "deyil")
Hüquqi mətnlərdə ən kiçik sözlər bəzən ən böyük mənanı daşıyır. Qeyri-peşəkar tərcüməçilər çox vaxt əsas terminlərə fokuslanıb, bu "xırda" detalları gözdən qaçırırlar.
Problem ("və" / "və ya"): İngiliscə "and" (və) və "or" (və ya) bağlayıcıları şərtlərin məcmu və ya alternativ olduğunu bildirir.
Səhv nümunəsi: Orijinalda "Şirkət zərərə görə dələduzluq VƏ (and) səhlənkarlıq sübut olunduqda məsuliyyət daşıyır" yazılıb. Bu o deməkdir ki, məsuliyyət üçün hər iki şərt eyni anda ödənməlidir. Tərcüməçi bunu səhvən "dələduzluq VƏ YA (or) səhlənkarlıq" kimi çevirərsə, şirkətin məsuliyyət dairəsini süni şəkildə genişləndirmiş olur (şərtlərdən biri kifayət edir).
İnkarlıq: Cümlədə gözdən qaçan bir "not" (deyil/inkar şəkilçisi) bütün öhdəliyi tərsinə çevirir. Məsələn, "Tərəf məsuliyyət daşımır" cümləsinin "Tərəf məsuliyyət daşıyır" kimi tərcümə olunması fəlakətlə nəticələnə bilər.
Nə üçün risk etməməlisiniz?
“Google Translate” və ya qeyri-ixtisaslaşmış tərcüməçilər gündəlik danışıqları çevirə bilər, lakin sizin biznesinizin taleyini həll edən sənədləri onlara əmanət etmək risklidir.
CETA Tərcümə Mərkəzi olaraq biz hüquqi tərcümə layihələrində aşağıdakı standartları tətbiq edirik:
İxtisaslaşmış tərcüməçilər: Sənədinizi sadəcə dil bilən deyil, hüquqi terminologiyaya hakim mütəxəssislər tərcümə edir.
Redaktə və düzəliş: Tərcümə bitdikdən sonra ikinci bir mütəxəssis tərəfindən terminoloji yoxlama aparılır.
Məxfilik: Bütün sənədləriniz tam məxfilik qorunmaqla emal olunur.
Müqaviləniz tərcümə xətalarına qurban getməsin. İşi peşəkarlara həvalə edin!
Hüquqi sənədlərinizin tərcüməsində dəqiqliyə ehtiyacınız var? Risk etməyin, elə indi bizdən ödənişsiz qiymət təklifi alın!
Əlaqə: 051-511-02-92